Yeni Zelanda, kum içeren oyuncak ve hobi ürünlerinde asbest bulunması üzerine satış öncesi zorunlu asbest testi getirdi. Düzenleme 1 Şubat 2027'de yürürlüğe girecek ve ürünlerin akredite laboratuvar sonucuyla asbestsiz olduğunun gösterilmesini isteyecek. Bu, asbest riskinin yalnızca binalarda değil, tüketici ürünlerinde de izlenmesi gerektiğini gösteren güçlü bir örnek.
Ne oldu?
Yeni Zelanda Ticaret Komisyonu (Commerce Commission), 27 Ekim 2026'da "Unsafe Goods (Consumer Sand Products) Notice 2026" adlı güvensiz ürün bildiriminin Gümrük İdaresi ile birlikte uygulanacağını duyurdu. Bildirim, 1 Şubat 2027'den itibaren geçerli olacak. Yeni Zelanda Hükümeti'nin resmî bilgilendirmesine göre, işe Kasım 2025'ten itibaren çok sayıda oyun, hobi ve dekoratif kum ürününde asbest izlerinin bulunmasıyla gidildi.
Komisyon, Ekim 2026 itibarıyla asbest izi bulunması nedeniyle 23 ürünün geri çağrıldığını ve 45.000'den fazla ürünün etkilendiğini bildirdi. Bildirim, Ticaret ve Tüketici İşleri Bakanı Cameron Brewer tarafından 19 Ekim'de imzalanmış ve 23 Ekim'de Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Düzenleme neyi kapsıyor?
Zorunlu test; erişilebilir kum içeren oyuncakları, kullanım sırasında delinebilecek bir kaplama içindeki kumu ve erişilebilir kum içeren dekoratif, sanat ve hobi ürünlerini kapsıyor. Yeni Zelanda İş, Yenilik ve İstihdam Bakanlığı (MBIE), 14 yaşın altındaki çocuklara yönelik tüm kumlu oyuncakların bu kapsamda olduğunu belirtiyor.
Bir yerel haberde, kumun akredite bir laboratuvarda test edilmesi ve satıcının belgeyi sunabilmesi gerektiği, test raporunun da ürünün ithal veya üretiminden en fazla 12 ay önce tarihlenmiş olması gerektiği aktarıldı. Aynı haberde ihlal halinde 600.000 dolara varan cezalardan söz ediliyor; bu rakamı tek bir habere dayandırdığımızı belirtelim.
Neden önemli?
Komisyon'a göre asbest bakılarak anlaşılamıyor; bu nedenle ne tüketici ne de satıcı ürüne bakarak risk hakkında karar verebilir. Ulusal medyada yer alan uzman görüşüne göre yeni gereklilikler, çok yüksek doğruluklu olan transmisyon elektron mikroskobu (TEM) yöntemini kullanan test laboratuvarlarına dayanıyor. Uzmana göre bu düzey mikroskopi, bulunan liflerin gerçekten asbest olduğundan emin olmak için gerekli.
Tartışma da sürüyor: Bir anne, düzenlemenin neden kalıcı olmadığını sorguluyor. Hükümet, uzun vadeli ürün güvenliği düzenlemelerini de incelediğini açıkladı.
Türkiye açısından ne anlama geliyor?
Türkiye'de asbest tartışması ağırlıkla bina, kentsel dönüşüm, gemi söküm ve altyapı üzerinden yürüyor. Yeni Zelanda örneği ise üçüncü bir kanalı hatırlatıyor: ithal tüketici ürünleri. Aşağıdaki çıkarımlar Türkiye için de geçerlidir:
- Tedarik zinciri sorumluluğu: "Zehirsiz" etiketi veya tedarikçi beyanı, laboratuvar sonucunun yerini tutmaz. İthalatçı ve perakendeci, risk bazlı numune testlerini kendi kalite sistemine almalıdır.
- Yöntem seçimi: Ürün ve malzeme matrisine göre PLM, SEM-EDX veya TEM gibi yöntemlerin sınırları bilinmeli, çok düşük lif düzeylerinin arandığı durumlarda uygun yöntem seçilmelidir. Bu konuyu asbest analizi sayfamızda ele alıyoruz.
- Akreditasyon: Test sonucunun güvenilirliği, laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 akreditasyonu ve kapsamıyla yakından ilişkilidir. Bu nedenle rapor sahibi, belgeyi rapor doğrulama sayfasından kontrol edebilir.
- Kaynak kontrolü: Kum, taş ve mineral dolgu içeren ürünlerde asıl risk hammaddenin ocağıdır. Tedarikçi değişince sonuçların da değişebileceği unutulmamalıdır.
Bu haberin Türkiye'de doğrudan bir yükümlülük doğurduğunu söylemiyoruz. Yine de bu ürünlere ilişkin ürün güvenliği ve piyasa gözetimi mevzuatının, asbest gibi görünmeyen bir tehlikeyi nasıl ele aldığı sorusu kamu kurumları ve sektör için gündemde tutulmaya değer.
Üreticiler ve ithalatçılar ne yapmalı?
- Ürün gruplarını sınıflandırın: kum, mineral dolgu veya doğal taş tozu içerenleri belirleyin.
- Tedarikçilerden kaynak ve analiz belgesi isteyin.
- Bağımsız ve akredite laboratuvarda numune analizi yaptırın.
- Sonuçları kayıt altına alın, tarihleriyle birlikte saklayın.
- Pozitif sonuç halinde ürünü satıştan çekmek için plan hazırlayın.
Binalarda olduğu gibi tüketici ürünlerinde de ilke aynıdır: önce tespit, sonra karar.
AGT VONKA ile iletişime geçin
TÜRKAK AB-1161-T akreditasyonlu laboratuvarımızda PLM ve SEM-EDX ile malzeme analizi yapıyor, kapsam konusunda danışmanlık sağlıyoruz. Ürün, hammadde veya bina malzemeniz için teklif alın ya da WhatsApp: 0532 621 50 65, e-posta: agtvonka@gmail.com üzerinden bize yazın.
Kaynaklar
- Scoop - Commerce Commission To Enforce New Safety Checks On Sand Products For Children
- MBIE - Mandatory asbestos testing for some consumer sand products
- RNZ - Sand-related toys will need to be tested for asbestos before being sold in New Zealand
- Newswire NZ - Sand toys need asbestos test reports from 1 February
- ODT - Asbestos testing for sand-related toys
Sık sorulan sorular
Yeni Zelanda'daki asbest testi zorunluluğu ne zaman başlıyor?
Unsafe Goods (Consumer Sand Products) Notice 2026 kapsamındaki zorunlu test 1 Şubat 2027'de yürürlüğe girecek.
Hangi ürünler kapsanıyor?
Erişilebilir kum içeren oyuncaklar, kullanım sırasında delinebilecek kaplama içinde kum bulunan ürünler ile erişilebilir kum içeren dekoratif, sanat ve hobi ürünleri; oyuncaklar için 14 yaş altı çocuk ürünleri kapsanıyor.
Kaç ürün geri çağrıldı?
Ticaret Komisyonu'na göre Ekim 2026 itibarıyla asbest izi bulunan 23 ürün geri çağrıldı ve 45.000'den fazla ürün etkilendi.
Ürünlerde asbest gözle anlaşılabilir mi?
Hayır. Komisyon, asbestin test yapılmadan tespit edilemediğini ve tüketicinin ürüne bakarak risk anlayamayacağını belirtiyor.