Avustralya hükümeti, 16 Kasım 2026'da Cenevre'de başlayan Küresel Kimyasallar Çerçevesi'nin ilk uluslararası konferansında (IC1) küresel asbest yasağı çağrısı yaptı. Çağrı, asbestin kendi sınırlarında yasaklı olmasına rağmen hâlâ hastalık ve ölüm yarattığını ve yasa dışı yollarla ürünlerle ülkeye girebildiğini vurguluyor. Türkiye'de asbestli ürünlerin üretimi, ithalatı ve satışı zaten yasak; ancak binalarda kalan asbest, ülkemizde de asıl gündem maddesi olmayı sürdürüyor.
Cenevre'de ne oldu?
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) çatısı altında düzenlenen konferans, 16-20 Kasım 2026 tarihlerinde Cenevre Uluslararası Konferans Merkezi'nde yapılıyor. Küresel Kimyasallar Çerçevesi, Eylül 2023'te Uluslararası Kimyasallar Yönetimi Konferansı'nın (ICCM5) beşinci oturumunda kabul edildi; beş stratejik hedef ve 28 alt hedef içeriyor ve kimyasalların yaşam döngüsünü, ürün ve atık dâhil, kapsıyor.
Avustralya, konferansta sunduğu ulusal açıklamada çerçevenin kurulmasını memnuniyetle karşıladığını belirtti ve üyeleri kimyasallar ile atık alanında daha fazla çaba göstermeye çağırdı. Aynı açıklamada asbest, zararlı kimyasalların uzun vadeli etkisinin en net örneklerinden biri olarak gösterildi.
Avustralya'nın mesajı neden dikkat çekiyor?
Çünkü Avustralya, asbesti 20 yılı aşkın süre önce tamamen yasaklamış bir ülke. Hükümetin açıklamasına göre ülkede asbestle ilişkili hastalıklar yine de her yıl yaklaşık 4.000 kişinin ölümüne yol açıyor. Ayrıca asbestin, ülkeye yasa dışı yollarla giren ürünlerde hâlâ tespit edildiği ifade ediliyor.
Bu tablo, "yasak koymak" ile "sorunu bitirmek" arasındaki farkı gösteriyor. Avustralya'nın 2024-2030 Ulusal Asbest Stratejik Planı, dünya genelinde asbest üretimi ve ticaretinin yasaklanmasını sağlamayı da hedefleyen bir bölüm içeriyor.
Konferans gündemi asbestle nasıl kesişiyor?
Doğrudan kesişim noktası inşaat sektörü. Konferansın ele alacağı programlardan biri, sanayinin dört değer zincirinde (tekstil, elektronik, inşaat ve sağlık) harekete geçmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor. İncelediğimiz kaynaklarda asbestin ayrı bir gündem maddesi olarak yer aldığına dair bir bilgi yok; dolayısıyla Cenevre'den bağlayıcı bir asbest kararı çıkacağını söylemek için henüz erken.
Türkiye açısından ne anlama geliyor?
Mevzuat: Yasak var, miras kalan asbest yönetimi asıl konu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı bilgilere göre asbest içeren her türlü ürünün ithalatı ve satışı ile asbestli ürünlerin üretimi ve işlenmesi yasaktır. Asbestle çalışma ise yalnızca söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işleriyle sınırlıdır ve bu işler, "Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik" uyarınca asbest söküm uzmanı nezaretinde yapılır.
Kentsel dönüşüm: Envanter olmadan yıkım olmaz
"Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik", yıkıma başlamadan önce asbestli imalatın türünü, miktarını ve yerini belirleyen envanter çalışmasını zorunlu kılıyor; seçici yıkım yapılmadan ana yıkıma geçilemiyor. Dönüşüm bekleyen eski yapı stokunda bu adım, asbest envanteri ve asbest analizi ile başlıyor. Numune analizinin akredite ve yetkilendirilmiş bir laboratuvarda yapılması gerekiyor.
İş sağlığı: Sınır kontrolü ve saha denetimi birlikte düşünülmeli
Avustralya örneği, yasaklı ürünlerin ithalat kanallarından sızabileceğini hatırlatıyor. Bu nedenle şüpheli ürünlerde laboratuvar doğrulaması, yapı tarafında ise söküm sırasında ve sonrasında asbest ölçümü önem taşıyor. Sökümü yetkisiz kişilere yaptırmak hem çalışan hem çevre açısından ciddi risk yaratır; yetkili ekiplerle çalışmak için asbest söküm sürecinin plan, ölçüm ve atık aşamalarının belgelenmesi gerekir.
Ne izlenmeli?
Konferansın sonuç belgeleri ve ülkelerin asbestle ilgili açıklamaları, uluslararası yasak baskısının yönünü gösterecek. Türkiye'de ise belirleyici olan, mevcut mevzuatın sahada eksiksiz uygulanması.
Asbest şüphesi olan binalar için ilk adım
TÜRKAK AB-1161-T akreditasyonlu ve İSGÜM yetkili (LAB-4289) laboratuvarımız AGT VONKA, numune analizi, ölçüm, envanter ve raporlama hizmetleri sunuyor. Binanızda asbest şüphesi varsa teklif alın ya da WhatsApp'tan 0532 621 50 65 numarasıyla veya agtvonka@gmail.com adresiyle bize ulaşın.
Kaynaklar
- Australia Joins Global Call to Curb Harmful Chemicals - Bytes Europe (16 Kasım 2026)
- First International Conference of the Global Framework on Chemicals (IC1) - ENB/IISD
- The Global Framework on Chemicals - UNEP
- Asbest - ÇSGB İSGÜM
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik (Madde 16)
- Asbestle Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulama Rehberi - ÇSGB
Sık sorulan sorular
Küresel Kimyasallar Çerçevesi nedir?
Eylül 2023'te ICCM5'te kabul edilen, kimyasalların ürün ve atık dâhil tüm yaşam döngüsünü ele alan; beş stratejik hedef ve 28 alt hedef içeren uluslararası bir çerçevedir. Ilk konferansı 16-20 Kasım 2026'da Cenevre'de yapılıyor.
Cenevre konferansı asbesti dünya çapında yasakladı mı?
Hayır. Avustralya küresel yasak çağrısı yaptı; ancak incelenen kaynaklarda konferanstan bağlayıcı bir asbest yasağı çıktığına dair bilgi yok.
Türkiye'de asbest yasak mı?
Asbest içeren ürünlerin ithalatı ve satışı ile asbestli ürünlerin üretimi ve işlenmesi yasaktır. Asbestle çalışma yalnızca söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işleriyle sınırlıdır.
Yıkım öncesi asbest envanteri zorunlu mu?
Evet. Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, yıkıma başlamadan önce asbestli imalatın türü, miktarı ve yerini belirleyen envanter çalışmasını zorunlu kılar.