Asya-Pasifik'te asbest karşıtı örgütleri bir araya getiren Asya Asbest Yasağı Ağı (A-BAN), 21 Ekim 2026 tarihli bildirisinde bölgede asbestten uzaklaşma yönündeki hükümet açıklamalarını ve iki küresel adımı öne çıkardı: Asya Kalkınma Bankası'nın (ADB) yeni yatırımlarda asbestli malzemeyi yasaklaması ve Brezilya Yüksek Mahkemesi'nin asbest yasağını ihracat amaçlı madenciliği de kapsayacak biçimde teyit etmesi. Türkiye'de asbest kullanımı zaten yasak olduğundan, bu gelişmelerin asıl mesajı yasaktan sonraki dönemde eski yapı stokunun nasıl yönetileceği.
Kuala Lumpur'da ne oldu?
A-BAN, Malezya ve 16 ülkeden örgütlerin katıldığı iki günlük Asya-Pasifik konferansını Kuala Lumpur'da düzenledi. Toplantının sloganı "Fırsatı değerlendir, asbesti her yerde yasakla" anlamına geliyordu.
Bildiriye göre son 12 ayda Filipinler, Endonezya, Kamboçya, Malezya ve Fiji'de asbestten çıkış, daha güvenli alternatif malzemelere geçiş ve asbeste bağlı hastalıkları azaltma yönünde hükümet açıklamaları yapıldı. Daha önce Vietnam ve Laos da benzer adımlar duyurmuştu. Bunlar bağlayıcı yasa metni anlamına gelmiyor; yönelimi gösteren siyasi sinyaller.
Brezilya Yüksek Mahkemesi ne karar verdi?
Brezilya Yüksek Mahkemesi, 2019 tarihli Goiás eyalet yasasının anayasaya aykırı olduğuna oybirliğiyle hükmetti. Bu yasa, 2017'de ulusal düzeyde konulan yasağa rağmen ihracat amaçlı asbest madenciliğinin sürmesine izin veriyordu. Uluslararası Asbest Yasağı Sekretaryası (IBAS) kararın tarihini 18 Eylül 2026 olarak veriyor; A-BAN bildirisi ise kararı Ekim 2026 olarak anıyor. Bu nedenle kesin tarih için resmi mahkeme kaynaklarına bakmak gerekir.
APHEDA'nın aktardığına göre karar sonrasında krizotil asbestin büyük üreticileri arasında yalnızca Rusya, Kazakistan ve Çin kalıyor. Krizotil, "beyaz asbest" olarak bilinen ve dünya genelinde en çok kullanılan lifli mineral türüdür.
ADB yasağı neden önemli?
ADB'nin yönetim kurulu, banka destekli projeler için kabul ettiği çevresel ve sosyal koruma çerçevesine asbestli malzeme yasağını ekledi. APHEDA'ya göre Ocak 2026'dan itibaren ADB projelerinde hiçbir tür asbestli malzeme kullanılamıyor.
Bu, finansman şartı üzerinden çalışan bir yasak. Bir altyapı projesinin kredisi, tedarikçinin asbestsiz ürün sunmasına bağlanabiliyor. Asbest tüketiminin yoğun olduğu ülkelerde piyasayı değiştirebilecek bir baskı aracı olarak görülüyor.
Türkiye açısından ne anlama geliyor?
Türkiye için üç başlık öne çıkıyor:
- Eski yapı stoku: Yasak öncesinde inşa edilen binalarda asbestli malzeme bulunabilir. Yıkım ve tadilat öncesinde bu malzemelerin tespiti, asbest envanteri ve asbest analizi ile mümkün olur.
- Kentsel dönüşüm: Yıkım öncesi asbest tespiti ve söküm, "Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik" kapsamında yetkili ekiplerce yürütülmelidir. Süreç asbest söküm ve sonrasında asbest ölçüm aşamalarını içerir.
- Yurt dışı projeler: Türk müteahhitler ve tedarikçiler finansör kuruluşların asbest şartlarını sözleşme aşamasında bilmelidir. ADB örneği, uluslararası finansmanda asbestsiz malzeme beklentisinin güçlendiğini gösteriyor.
Üretici ülkelerin azalması ve bölgesel yasakların artması, asbestin küresel piyasadan çekilme eğilimini güçlendiriyor. Ancak asbeste bağlı hastalıklar uzun gizlilik süresi nedeniyle yıllar sonra ortaya çıkabildiğinden, yasaklar mevcut binalardaki riski kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.
Binanız için ne yapabilirsiniz?
Yıkım, tadilat veya kentsel dönüşüm planlıyorsanız şu adımlar izlenebilir:
- Binanın yapım yılını ve kullanılan malzemeleri belirleyin.
- Şüpheli malzemelerden numune aldırıp akredite laboratuvarda analiz ettirin.
- Asbest tespit edilirse söküm planını ve atık yönetimini yetkili firmayla yapın.
- Söküm sonrası hava ölçümü ve raporlama ile alanın güvenli olduğunu belgeleyin.
AGT VONKA, TÜRKAK AB-1161-T akreditasyonlu laboratuvarında PLM ve SEM-EDX analizleri, envanter ve danışmanlık hizmeti veriyor. Projeniz için teklif alabilir veya WhatsApp'tan 0532 621 50 65 üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
A-BAN nedir?
A-BAN (Asian Ban Asbestos Network), Asya-Pasifik'te asbest yasağı için çalışan örgütlerin oluşturduğu bir ağdır. 2026 konferansı Kuala Lumpur'da yapıldı.
ADB asbest yasağı ne zaman başladı?
APHEDA'ya göre Ocak 2026'dan itibaren ADB projelerinde her türlü asbestli malzemenin kullanımı yasaktır.
Brezilya kararı Türkiye'yi doğrudan etkiler mi?
Türkiye'de asbest kullanımı zaten yasaktır. Karar, küresel üretimi ve tedarik zincirini etkileyen bir gelişme olarak izlenmelidir; Türkiye'deki asıl konu eski binalardaki asbest yönetimidir.
Eski binamda asbest olup olmadığını nasıl anlarım?
Gözle ayırt etmek mümkün değildir. Şüpheli malzemeden alınan numunenin akredite bir laboratuvarda PLM veya SEM-EDX ile analiz edilmesi gerekir.