Türkiye'de asbest mevzuatı; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, asbestin kullanımını yasaklayan kimyasal mevzuatı ve asbestli atıklara ilişkin çevre düzenlemelerinden oluşur. Bu çerçeve; asbestin kullanımını, maruziyet sınırını, söküm koşullarını, ölçüm-analiz yükümlülüklerini ve atık yönetimini kapsar. Aşağıda her düzenlemenin ne içerdiğini ve güncel metnine nereden ulaşılacağını bulabilirsiniz.
Türkiye'de asbest mevzuatının temeli nedir?
Asbest mevzuatının temeli, işverene risk değerlendirmesi ve önleme yükümlülüğü getiren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna dayanan asbest yönetmeliğidir. Bunlara kimyasal madde kısıtlamaları ve atık mevzuatı eklenir.
Başlıca düzenlemeler şöyle özetlenebilir:
| Düzenleme | Konusu | Sorumlu kurum |
|---|---|---|
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | İşverenin genel yükümlülükleri, risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik | Asbestli işlerde önlemler, sınır değer, söküm, ölçüm, eğitim | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Kimyasal madde kısıtlama mevzuatı | Asbest ve asbestli ürünlerin üretimi, piyasaya arzı ve kullanımının yasaklanması | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı |
| Atık Yönetimi Yönetmeliği ve ilgili atık düzenlemeleri | Asbestli atıkların toplanması, taşınması, bertarafı | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı |
| 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu | Meslek hastalığı kapsamında sosyal güvenlik hakları | Sosyal Güvenlik Kurumu |
Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik neleri düzenler?
Bu yönetmelik, çalışanların asbest lifine maruz kalma riskinin bulunduğu işlerde alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerini belirleyen temel düzenlemedir. Yıkım, söküm, bakım-onarım ve asbestli atıkla ilgili faaliyetleri kapsar.
Yönetmeliğin öne çıkan başlıkları şunlardır:
- Risk değerlendirmesi: İşveren, işe başlamadan önce asbest bulunma ihtimalini ve maruziyet düzeyini değerlendirir.
- Maruziyet sınır değeri: Havadaki asbest lifi için sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama sınır değer 0,1 lif/cm³ olarak belirlenmiştir.
- Çalışma planı: Söküm ve yıkım işleri, önceden hazırlanan bir plan çerçevesinde ve yetkili makamlara bildirim yapılarak yürütülür.
- Ölçüm ve analiz: Hava ölçümleri ile malzeme analizleri yetkilendirilmiş laboratuvarlarca yapılmalıdır.
- Eğitim ve sağlık gözetimi: Çalışanlar eğitilir, düzenli sağlık gözetimine alınır.
- Koruyucu donanım ve hijyen: Solunum koruyucuları, tek kullanımlık tulumlar ve dekontaminasyon düzenekleri zorunludur.
Madde numaraları ve ayrıntılı usuller yönetmeliğin güncel metninde yer aldığından, uygulama öncesinde resmî metni kontrol etmenizi öneririz.
Asbest Türkiye'de yasak mı?
Evet, asbest ve asbest içeren ürünlerin üretimi, piyasaya arzı ve kullanımı Türkiye'de yasaktır. Yasak, 2010 yılında kimyasal madde kısıtlamalarına ilişkin düzenlemelerle getirilmiş; sonraki yıllarda bu alandaki mevzuat yenilenmiştir.
Yasak, mevcut binalardaki asbestin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Eski çatı levhaları, boru yalıtımları, zemin kaplamaları ve sıva malzemeleri hâlâ risk taşıyabilir. Bu nedenle yapı stokunda asbest tespiti için asbest analizi ve asbest envanteri çalışmaları önem kazanır.
Asbestli atıklar mevzuatta nasıl ele alınır?
Asbest içeren atıklar, çevre mevzuatında tehlikeli atık sınıfında değerlendirilir ve özel toplama, ambalajlama, etiketleme, taşıma ve bertaraf koşullarına tabidir. Atığın sıradan inşaat molozuyla karıştırılması mevzuata aykırıdır.
Uygulamada şunlara dikkat edilir:
- Atık, lif salınımını önleyecek şekilde nemlendirilerek ve çift kat sızdırmaz ambalajla paketlenir.
- Ambalajlar asbest uyarı etiketiyle işaretlenir.
- Taşıma ve bertaraf, yetkili ve lisanslı kuruluşlar eliyle yapılır.
- Atığın izlenebilirliği için kayıt ve belgeler saklanır.
Söküm sürecinin tamamı için asbest söküm ve asbest söküm uzmanlığı sayfalarına bakabilirsiniz.
Asbest mevzuatının resmî kaynaklarına nereden ulaşılır?
Güncel mevzuat metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi ve Resmî Gazete üzerinden ücretsiz ulaşılabilir. Mevzuat sık güncellendiği için alıntı yapılan sürümün yürürlükteki metin olduğunu mutlaka doğrulayın.
Resmî kaynaklar ve bağlantılar:
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr): 6331 sayılı Kanun, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Atık Yönetimi Yönetmeliği ve 5510 sayılı Kanun'un güncel metinleri. Arama kutusuna düzenlemenin tam adını yazmanız yeterlidir.
- Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr): Asbest yönetmeliğinin ilk yayımı Ocak 2013 tarihli sayıdadır; 25 Ocak 2013 sayısına buradan ulaşabilirsiniz. Değişiklikler için yayım tarihlerini ayrıca kontrol edin.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (csgb.gov.tr): İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, rehberler ve yetkilendirme bilgileri.
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (csb.gov.tr): Atık yönetimi ve kimyasal mevzuatı ile ilgili duyurular.
- TÜRKAK (turkak.org.tr): Akredite laboratuvarların sorgulanması.
Mevzuata uygun asbest çalışması nasıl yürütülür?
Mevzuata uygun bir asbest çalışması; tespit, ölçüm, planlı söküm, atık yönetimi ve raporlama adımlarının sırasıyla izlenmesiyle yürütülür. Her adım belgelenmelidir.
- Tespit: Şüpheli malzemelerden numune alınır ve PLM ile gerekirse SEM-EDX yöntemleriyle analiz edilir.
- Envanter ve risk değerlendirmesi: Asbestin yeri, türü, miktarı ve durumu kayıt altına alınır.
- Çalışma planı: Söküm yöntemi, izolasyon, hava filtrasyonu ve kişisel korunma önlemleri planlanır.
- Söküm: Eğitimli personel tarafından kontrollü ortamda gerçekleştirilir.
- Hava ölçümü: Söküm sırasında ve sonrasında lif konsantrasyonu ölçülür; alan temizlik onayı alınır.
- Atık bertarafı ve raporlama: Atıklar yetkili kuruluşlara teslim edilir, sonuçlar raporlanır.
Ölçüm ve analiz sonuçlarının güvenilirliği, laboratuvarın akreditasyonuna bağlıdır. AGT VONKA, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17025 kapsamında akredite edilmiş ve İSGÜM yetkilidir (Yetki Belgesi No: LAB-4289). Asbest ölçüm ve asbest laboratuvarı hizmetlerimizin sonuçları asbest raporu olarak düzenlenir; rapor doğruluğunu rapor doğrulama sayfasından kontrol edebilirsiniz.
Mevzuata uymamanın sonuçları nelerdir?
Uyumsuzluk; idari para cezaları, iş durdurma, hukuki sorumluluk ve en önemlisi çalışanların ve çevrenin sağlığı açısından ciddi riskler doğurur. Asbest kaynaklı hastalıklar uzun yıllar sonra ortaya çıktığından, bugünkü ihmalin bedeli ileride ağır olabilir.
Yaptırımların tutarları ve usulleri 6331 sayılı Kanun ile ilgili mevzuatın güncel hükümlerine bağlıdır; bu nedenle rakam vermek yerine resmî metinlere bakılmasını öneririz. Süreç boyunca hukuki ve teknik belirsizlikleri gidermek için asbest danışmanlık hizmetinden yararlanabilirsiniz.
Mevzuat konusunda AGT VONKA ile çalışın
Binanızda, işyerinizde veya projenizde asbest şüphesi varsa tespitten raporlamaya kadar tüm süreci mevzuata uygun yürütebiliriz. Ücretsiz ön bilgi ve fiyat için teklif alma sayfamızı kullanabilir, WhatsApp üzerinden 0532 621 50 65 numarasından veya agtvonka@gmail.com adresinden bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden, uygulama öncesinde resmî kaynaklardaki güncel metinleri kontrol ediniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Türkiye'de asbestle ilgili temel yönetmelik hangisidir?
Temel düzenleme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'tir. Güncel metni mevzuat.gov.tr adresinden incelenebilir.
Asbest maruziyet sınır değeri nedir?
Asbest yönetmeliğinde havadaki asbest lifleri için sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama sınır değer 0,1 lif/cm³ olarak belirlenmiştir. Güncel değeri resmî metinden teyit etmeniz önerilir.
Asbest kullanımı Türkiye'de yasak mı?
Evet. Asbest ve asbestli ürünlerin üretimi, piyasaya arzı ve kullanımı yasaktır. Ancak eski yapılarda bulunan asbestli malzemeler için tespit, söküm ve atık yönetimi kuralları geçerlidir.
Asbest sökümünü herkes yapabilir mi?
Hayır. Asbest sökümü, mevzuatta öngörülen yetki, eğitim, çalışma planı ve güvenlik önlemleriyle yapılmalıdır. Ölçüm ve analizler de yetkili ve akredite laboratuvarlarca gerçekleştirilmelidir.
Asbestli atıklar nasıl bertaraf edilir?
Asbestli atıklar tehlikeli atık olarak değerlendirilir; sızdırmaz ambalajlanır, etiketlenir ve yetkili kuruluşlar aracılığıyla taşınıp bertaraf edilir. Sıradan inşaat molozuyla karıştırılmamalıdır.